Psyche i Prawo

prawo dla psychologa i psychoterapeuty

Pies, kot lub inny zwierzak w kosztach firmy psychologa lub psychoterapeuty

Pies, kot, a także inny zwierzak, który wspiera naszą działalność może być wliczony w koszty uzyskania przychodu. Warunkiem jest to, że nasz zwierzak jest wykorzystywany na cele prowadzonej działalności gospodarczej.

Co pies może mieć wspólnego z Twoją działalnością gospodarczą?

Cele w jakich wykorzystywane jest zwierzę w firmie mogą być różne, ale zawsze – aby mogły być wliczone w koszty prowadzonej działalności – muszą być związane z tą działalnością. Cel może mieć bezpośredni lub pośredni związek z działalnością – zwierzak może spełniać przykładowo cel terapeutyczny, wizerunkowy, marketingowy czy poprawy bezpieczeństwa w siedzibie.

W przypadku psychologów lub psychoterapeutów nie budzi żadnych wątpliwości, że zwierzę wykorzystywane w terapii – niezależnie od tego jakie to jest zwierzę – można uznać za związane z celem prowadzonej działalności.

Należy pamiętać, że zwierzak, nawet jeśli nie jest typowym psim terapeutą, może ułatwiać kontakt np. z dziećmi jeśli to z nimi pracujesz, a dla dorosłych pacjentów – może być świetnym rozładowywaczem stresu. Nawet piękne rybki w gabinecie działają przecież uspokajająco i kojąco 🙂 Zatem koszty związane również z takimi zwierzętami można zakwalifikować jako koszty uzyskania przychodu.

Pies pilnujący budynku, w którym mieści się ośrodek terapeutyczny również spełnia warunek związku z prowadzeniem działalności.

Jakie wydatki na zwierzaka można wrzucić w koszty?

W koszty możemy „wrzucić” wydatki na zakup zwierzęcia, na jego szkolenia, wyżywienie, opiekę weterynarza i potrzebne mu zabiegi, szczepienia. Koszty te można odliczyć w takiej części w jakiej zwierzę jest wykorzystywane na cele prowadzenia działalności gospodarczej.

Pamiętajmy, że w wypadku gdy firma ma siedzibę w miejscu naszego zamieszkania to całych kosztów związanych ze zwierzęciem, które jednocześnie jest naszym zwierzęciem domowym raczej nie odliczymy. W takim wypadku zgodnie z interpretacją podatkową Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach nr IBPBI/1/415-170/10/KB można wliczyć w koszty jedynie te wydatki na pupila, które są związane z naszą działalnością gospodarczą i „jedynie w takiej części, w jakiej pies ten będzie wykorzystywany na potrzeby prowadzonej działalności, a nie dla celów prywatnych„.

Czyli naszego yorka „wrzucamy w koszty”???

Hm… To zależy… Pamiętaj, że słodki york czy inny kanapowy piesek jako pies stróżujący… dla urzędu skarbowego będzie raczej nie przyjęcia…

Jeśli Twój zwierzak ma służyć w prowadzeniu terapii to powinieneś umieć wykazać, że rzeczywiście jest to np. psi terapeuta po odpowiednim szkoleniu i dopuszczony do takiej właśnie pracy, w innym wypadku urząd może nie uznać go za zwierzęcego terapeutę.

Pamiętaj też, że każdy przypadek i możliwość ujęcia w kosztach wydatków na zwierzę oraz szczegółowe warunki należy ocenić indywidualnie i warto w tym celu zawsze skonsultować się z odpowiednim ekspertem.

PPK – termin wdrożenia dla firm zatrudniających od 2021

Jeśli firma zatrudniła pierwszych pracowników (a dokładnie osoby zatrudnione) w roku 2021 to poza spełnieniem wszelkich wymogów dla danej działaności regulowanej musisz pamiętać również o obowiązkach wynikających z ustawy o pracowniczych planach kapitałowych. Zatem pamiętaj o wymogach formalnych, o których pisałam wcześniej oraz terminach wdrożenia PPK dla firm zatrudniajacych pierwszych swoich pracowników w 2021 roku.

PPK nie tylko dla pracodawców!

Pamiętaj, że podmiot zatrudniający w przepisach o PPK to nie tylko pracodawca, o którym mowa w art. 3 kodeksu pracy, ale także m.in. zleceniodawca, podmiot zatrudniający osoby fizyczne, które ukończyły 18 rok życia, wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z art. 750 Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, czy też podmiot, w którym działa rada nadzorcza, jeśli jej członkowie otrzymują wynagrodzenie z tytułu sprawowania funkcji w radzie nadzorczej.

Zatrudniasz od 2021 roku

Jeśli pierwsze osoby w Twojej firmie zatrudniłeś w roku 2021, to umowy o zarządzanie PPK (obowiązkowa) i o prowadzenie PPK masz obowiązek zawrzeć w termianch zgodnych zasadami opisanymi w art. 8 ust. 1 i art. 16 ustawy o pracowniczych planach kapitałowych.

Po przeprowadzeniu akcji informacyjnej i wyborze instytucji finansowej należy podpisać umowę o zarządzanie PPK z wybraną instytucją finansową. Powinno to nastąpić nie później niż na 10 dni roboczych przed dniem, w którym w stosunku do pierwszej osoby zatrudnionej jesteś obowiązany zawrzeć umowę o prowadzenie PPK.

Podpisanie umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz osoby zatrudnionej zgodnie z art.  16 ustawy o PPK – powinno nastąpić po upływie trzeciego miesiąca zatrudnienia w podmiocie zatrudniającym, nie później niż do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin 3 miesięcy zatrudnienia, chyba że osoba zatrudniona zadeklaruje przed upływem tego terminu niedokonywanie wpłat do PPK, na podstawie deklaracji, złożonej w formie pisemnej podmiotowi zatrudniającemu, albo przestanie być w stosunku do tego podmiotu zatrudniającego osobą zatrudnioną.

Jeśli osoba zatrudniona wcześniej pracowała dla Twojej firmy, to do okresu 3 miesięcy, o których mowa powyżej wliczają się wszystkie jej okresy zatrudnienia w Twojej firmie z poprzednich 12 miesięcy.

Jeśli zaś przejąłeś innego przedsiębiorcę, który zatrudniał wcześniej daną osobę, to również okres zatrudnienia u poprzedniego przedsiębiorcy wliczasz do okresu 3 miesięcy, o których mowa  powyżej.

Nie każdy przedsiębiorca musi PPK wdrożyć, istnieją wyjątki (dla mikroprzedsiębiorców, osbó prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotrów prowadzących PPE) – sprawdź zatem czy na pewno musisz wdrożyć system w Twojej firmie.

Dlaczego nie musisz wdrażać PPK w swojej firmie?

ppk

Termin zakończenia wdrażania pracowniczych planów kapitałowych w najmniejszych firmach zbliża się nieubłaganie. Warto pamiętać, że nie każdy przedsiębiorca musi PPK wdrożyć, istnieją wyjątki, o których warto pamiętać.

Zgodnie z przepisami o pracowniczych planach kapitałowych nie musisz wdrażać PPK w swojej firmie jeśli:

  • prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, o ile nie zatrudniasz osób, które są osobami zatrudnionymi w rozumieniu ustawy o PPK
  • jako osoba fizyczna, zatrudniasz w zakresie niezwiązanym z prowadzoną działalnością gospodarczą, inną osobę fizyczną, w zakresie niezwiązanym z działalnością gospodarczą tej osoby (może to być np. opiekunka do dzieci, ogrodnik, pomoc domowa, korepetytor dla dziecka)
  • mikroprzedsiębiorcą (zgodnie z definicją z ustawy prawo przedsiębiorców), któremu wszystkie osoby zatrudnione złożyły deklarację rezygnacji z dokonywania wpłat do programu PPK
  • pracodawcą, który (w terminie, w którym ustawa wymaga od niego wdrożenia PPK) prowadzi PPE oraz nalicza i odprowadza składki podstawowe do PPE w wysokości co najmniej 3,5 % wynagrodzenia, jeżeli do PPE przystąpiło co najmniej 25 % osób zatrudnionych.

PPK w Twojej mikrofirmie – to już ostatni dzwonek!

Sporo ośrodków terapeutycznych to mali mikroprzedsiębiorcy dlatego dziś kilka słów przypomnienia o zasadach wdrożenia – lub nie 🙂 – pracownicze plany kapitałowe w takich firmach.

Czwarty etap wdrażania pracowniczy planów kapitałowych (PPK) trwa od 1 stycznia 2021 i właśnie dobiega końca. Ten etap dotyczy jednostek sektora finansów publicznych i najmniejszych podmiotów tj. zatrudniających poniżej 20 osób. Jeśli jeszcze nic nie zrobiłeś by wdrożyć PPK w Twojej firmie to już ostatnie chwile by zdążyć w terminie. Pamiętaj, że nawet jeśli zatrudniasz jedną osobę, to masz obowiązek podjąć działania zmierzające do wdrożenia PPK, choć – jak wyjaśnię poniżej – nie każdy przedsiębiorca w efekcie końcowym wdroży program w swojej firmie.

Terminy, o których  musisz pamiętać jeśli prowadzisz małą firmę, zatrudniającą mniej niż 20 osób, to pamiętaj:

  • 23 kwietnia 2021 – termin na podpisanie umowy o zarządzanie PPK
  • 10 maja 2021 – termin na podpisanie umowy o prowadzenie PPK

Kto to jest osoba zatrudniona w rozumieniu ustawy o PPK?

Zgodnie z ustawą o pracowniczych planach kapitałowych (ustawa o PPK) uczestniczyć w programie PPK mogą „osoby zatrudnione”. Definicja osoby zatrudnionej odbiega od definicji pracownika w rozumieniu prawa pracy dlatego warto się z nią zapoznać. Za osoby zatrudnione uważa się zatem zgodnie z tą ustawą osoby podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, w Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych:

  • pracowników, z wyjątkiem młodocianych oraz pracowników przebywających na urlopach górniczych lub urlopach dla pracowników zakładu przeróbki mechanicznej węgla,
  • osoby wykonujące pracę nakładczą, które ukończyły 18. rok życia,
  • członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych lub spółdzielni kółek rolniczych,
  • osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia), które ukończyły 18. rok życia,
  • osoby wskazane wyżej, przebywające na urlopie wychowawczym lub pobierające zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego,
  • członków rad nadzorczych wynagradzanych z tytułu pełnienia tej funkcji.

Sprawdź czy przekazałeś zatrudnionym w Twojej firmie wszystkie informacje!

Jeśli zatrudniasz do 20 osób to pamiętaj, że zanim wprowadzisz PPK powinieneś przedstawić zatrudnionym przez Ciebie osobom wszystkie niezbędne informacje o programie PPK (przygotować i przekazać im materiały informacyjne) i przeszkolić osoby zatrudnione w tym zakresie (np. zorganizować im spotkanie, prezentację na ten temat), tak by zapewnić, że zrozumieją oni na czym polega uczestnictwo w PPK i jakie są jego zasady, m.in. w jakiej wysokości składki i przez kogo są odprowadzane w programie, jakie są zasady rezygnacji i przystąpienia. Z takich działań powinieneś zachować zapisy w swoim archiwum (np. potwierdzenie przeprowadzenia szkolenia wraz z informacją kto w nim uczestniczył, materiały jakie zostały przekazane osobom, które zatrudniasz) – w celu przedstawienia w wypadku ewentualnej kontroli.

PPK – wybór instytucji finansowej i zawarcie umów

Aby wdrożyć PPK w Twojej firmie musisz wybrać instytucję finansową, która będzie inwestowała i zarządzała środkami wpłacanymi do programu. Wybór ten nie może być przypadkowy – rozważ wszystkie warunki oferowane przez instytucję finansową w tym  koszty i wynagrodzenie za zarządzanie, a także oferowane techniczne i operacyjne udogodnienia (np. zasady dostępu osoby zatrudnionej do danych dotyczących inwestowanych środków, możliwość generowania niezbędnych dla Ciebie raportów, zakres pomocy technicznej i połączenie systemu instytucji finansowej z systemem kadrowo-płacowym). Weź też pod uwagę doświadczenie danej instytucji w zarządzaniu aktywami i wyniki w zarządzaniu oraz jej reputację na rynku.

Wybór instytucji finansowej powinieneś skonsultować z osobami przez Ciebie zatrudnionymi. Warto także skontultować wybór z osobą zajmującą się sprawami kadrowo-płacowymi – a to ze względów techniczno-operacyjnych – to ta osoba właśnie będzie używać systemów do przekazywania niezbędnych danych między firmą a insytytucją finansową, więc ważne by było to bezproblemowe od strony operacyjnej. 

Gdy wybrałeś już instytucję finansową to kolejnym krokiem będzie podpisanie umowy o zarządzanie PPK (do 23 kwietnia br.). Umowa ta zawierana jest w formie elektronicznej nie później niż 10 dni roboczych przed zawarciem umowy o prowadzenie PPK. Pamiętaj, że umowę o zarządzanie PPK masz obowiązek podpisać, niezależnie od tego czy są w Twojej firmie chętni do udziału w samym programie PPK. Podpisanie umowy o zarządzanie nie wiąże się z żadnymi dla ciebie jako podmiotu zatrudniającego, kosztami.

Następnie gdy już masz dokładne dane dotyczące tego którzy zatrudnieni będą uczestniczyć w programie PPK to konieczne jest podpisanie drugiej umowy z instytucją finansową, tj. umowy o prowadzenie PPK, którą jako pracodawca zawrzesz w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych w Twojej firmie. Jeśli zaś okaże się, że wszyscy zatrudnieni rezygnują z udziału w PPK, to tej drugiej po prostu nie podpisujesz.

Kto może uczestniczyć w programie PPK?

W programie PPK mogą wziąć udział osoby zatrudnione, które ukończyły 18 lat, a nie ukończyły 55 lat. Nie będą brać w nim udziału osoby, które złożyły deklarację o rezygnacji. W przypadku osób, w programie PPK mogą też wziąć udział osoby, które ukończyły 55 lat, a nie ukończyły 70 lat pod warunkiem, że złożą stosowny wniosek.

Czy każdy mikroprzedsiębiorca musi wprowadzić PPK?

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o PPK, przepisów tej ustawy nie stosuje się do mikroprzedsiębiorcy, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców, jeżeli wszystkie osoby zatrudnione złożyły deklarację rezygnacji z przystąpienia do PPKW takiej sytuacji zatem nie będziesz musiał wdrażać PPK.

Zgodnie z ustawą Prawo przedsiębiorców mikroprzedsiębiorcą jest przedsiębiorca, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:

  • zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz
  • osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro.

Pamiętaj, że status mikroprzedsiębiorcy nie zwalnia Cię z konieczności wcześniejszego przedstawienia osobom zatrudnionym informacji o programie, o których pisałam powyżej – akcja informacyjna musi być skierowana do każdej osoby zatrudnionej tak by mogła świadomie podjąć decyzję co do przystąpienia lub rezygnacji. Dopiero jeśli okaże się, że żadna z zatrudnianych przez Ciebie osób nie chce przystąpić do programu PPK możesz odstąpić od jego wdrażania.

Jeśli jednak w późniejszym czasie choćby jeden z pracowników zmieni zdanie i zgłosi Ci, że chce jednak brać udział w PPK to będziesz miał obowiązek wdrożenia programu PPK w firmie, nawet tylko dla tej jednej osoby.

Jeśli w Twojej firmie prowadzisz PPE …

Jeśli  nie spełniasz powyższych warunków przewidzianych dla mikroprzedsiębiorcy lecz w terminie, w którym powinieneś wdrażać PPK w Twojej firmie prowadzone jest dla pracowników PPE oraz naliczane i odprowadzane składki podstawowe do PPE w wysokości co najmniej 3,5% wynagrodzenia i jeżeli do PPE przystąpiło co najmniej 25% osób zatrudnionych to nie masz obowiązku wdrażania PPK.

Więcej o tym kto nie musi wdrażać PPK przeczytasz w kolejnym wpisie, który jest tutaj.

Mały ZUS Plus – czyli niższe składki ZUS

Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą a Twoje przychody z tej działalności w 2020 roku nie przekroczyły 120 tys. zł to sprawdź czy możesz skorzystać z Małego ZUS-u Plus. Wysokość składki może być znacznie niższa, i będzie zależeć od wysokości dochodu osiągniętego w ubiegłym roku kalendarzowym.

Mały ZUS Plus z założenia ma być ukłonem i stanowić pomoc dla przedsiębiorców uzyskujących relatywnie niskie dochody i uzależnia wysokość składki ZUS od ich wysokości. Zatem jeśli w poprzednim roku zarobiłeś mało to w tym roku możesz odprowadzić niższą składkę ZUS, proporcjonalną do wysokości średniomiesięcznego dochodu w roku ubiegłym. Ustalona na tej podstawie składka będzie obowiązywała w całym obecnym roku kalendarzowym.

Zgłoszenia dokonujemy do końca stycznia, lecz z uwagi na to, że w tym roku 31 stycznia przypada w niedzielę czyli dzień wolny od pracy to zgłoszenia w tym roku możemy dokonać najpóźniej 1 lutego 2021 roku.

Jakie warunki trzeba spełnić by móc skorzystać z opcji Mały ZUS Plus?

Twoje przychody z działalności w poprzednim roku kalendarzowym nie mogą bowiem przekraczać 120 tys. zł. Musi również być spełniony warunek prowadzenia działalności przez co najmniej 60 dni w roku poprzednim.

Kto na pewno nie będzie mógł skorzystać?

Mały ZUS Plus nie obejmuje przedsiębiorców, którzy:

  1. prowadzili działalność w ubiegłym roku prze mniej niż 60- dni,
  2. rozliczali się w formie karty podatkowej i jednocześnie byli zwolnieni z podatku VAT,
  3. podlegali ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu również z tytułu innej pozarolniczej działalności (niższe składki są jednak możliwe, jeśli firma na karcie podatkowej prowadzi jednocześnie ewidencję VAT),
  4. spełniali warunki do opłacania składek od zadeklarowanej kwoty nie niższej niż 30% minimalnego wynagrodzenia („składek preferencyjnych”),
  5. wykonujące w ramach prowadzonej działalności gospodarczej na rzecz swojego byłego pracodawcy czynności, takie które wykonywali dla tego pracodawcy przed rozpoczęciem działalności gospodarczej w ramach umowy o pracę.

Jak długo można korzystać z Małego ZUS-u Plus?

Składki według formuły Mały ZUS Plus można odprowadzać maksymalnie przez 36 miesięcy zawierających się w okresie 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej. Czyli po upływie 3 lat  przez kolejne dwa lata należy odprowadzać składki w pełnej wysokości. Po upływie pozostałe dwa lata w tym okresie musi odprowadzać składki w pełnej wysokości.

Czy po upływie 36 miesięcy można skorzystać z Małego ZUS-u Plus po raz drugi?

Tak. Z Małego ZUS-u Plus można ponownie skorzystać po upływie okresu 5 lat, o którym  mowa powyżej (czyli jeśli korzystaliśmy przez 3 lata z obniżonych składek, i przez kolejne dwa lata odprowadzaliśmy składki w pełnej wysokości to w przypadku spełnienia warunków do uzyskania Małego ZUS-u Plus w 6-tym roku możemy znów skorzystać z możliwości odprowadzania niższej składki.

PKD dla psychologa i psychoterapeuty

Niezależnie od tego w jakiej formie zamierzasz zacząć prowadzić swoją działalność musisz wybrać odpowiedni kod PKD, który wpiszesz do wniosku do CEIDG (jeśli zamierzasz prowadzić jednoosobową działalność) lub we wniosku do KRS (jeśli zamierzasz otworzyć spółkę).

Kody PKD dla psychologa lub psychoterapeuty to:

86.90.E Pozostała działalność w zakresie opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowana

Ten kod obejmuje m.in. działalność w zakresie zdrowia psychicznego świadczoną przez psychologów i psychoterapeutów.

85.60.Z Działalność wspomagająca edukację

Ten kod obejmuje m.in. działalność w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Jeśli poza typową działalności psychoterapeutyczną czy pomocą psychologiczną zamierzasz też prowadzić jakieś zajęcia edukacyjne, szkolenia lub warsztaty to wpisz również trzeci kod:

85.59.B Pozostałe pozaszkolne formy edukacji, gdzie indziej niesklasyfikowane

Oczywiście prowadząć gabinet czy ośrodek możesz też robić inne działalności, tj. wykraczające poza stricte poradnictwo psycholgiczne czy psychotrapię, a wtedy listę kodów PKD należy uzupełnić o kody im odpowiadające.

W jakiej formie zacząć działaność?

Istnieje co prawda, od 2001 roku, ustawa o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psycholgów która wprowadza ograniczenia i określa warunki wymagane dla rozpoczęcia działaności jako psycholog, ale de facto ustawa ta nie obowiązuje, a o powodach tej sytuacji możesz poczytać w moim wcześniejszym wpisie, do którego link zamieszaczam tutaj.

Ale…jak mawiają – nie ma tego złego co by na dobre nie wyszło, bo dzięki temu na dzień dzisiejszy możesz skorzytać z całego spektrum możliwości i dostępnych dziś form prowadzenia działalności jakie przewiduje obecne prawo.

Jeśli wiesz, że to już ten czas by rozpocząć własną działalność to możesz to robić w formie: jednoosobowej działaności gospodarczej, spółki cywilnej, spółki jawnej, spółki komandytowej, spółki komandytowo-akcyjnej, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nawet spółki akcyjnej.

Pamiętaj też, że psycholodzy mogą też działać w formie… spółdzielni. Choć przynam, że nie słyszłałam o takiej – jeśli znasz jakąś spółdzielnię psychologów to daj mi znać, ja też chętnie ją poznam 🙂

A jeśli masz duszę społecznika to możesz też jako psycholog powołać wspólnie z innymi osobami fudację czy stowarzyszenie, które w ramach swoich celów statutowych może świadczyć pomoc psychologiczną 🙂

Wybór formy prawnej warto dopasować do rozmiaru i charakteru Twojej planowanej działalności. Jeśli chcesz prowadzić działalność samodzielnie i świadczyć pomoc psychologiczną dla osób fizycznych to prawodopodobnie dobrym rozwiązaniem będzie jednoosobowa działalność gospodarcza.

Jeśli zamierzasz działać wspólnie z jeszcze jedną lub kilkoma osobami to warto przemyśleć działalność w formie spółki, np. spółki cywilnej czy spółki osobowej.

Jeśli natomiast zamierzasz świadczyć usługi dla firm (np. pomoc psychologiczna dla pracowników czy szkolenia) lub realizacja Twojego pomysłu wiąże się z większymi inwestycjami (np. chcesz otworzyć ośrodek psychologiczny czy terapeutyczny), planujesz zatrudniać pracowników lub współpracowników, zaciągnąć większe zobowiązania – to prawdopodobnie najlepszym rozwiązaniem będzie założenie spółki kapitałowej (najczęściej ośrodki funkcjonują jako spółki z ograniczoną odpowiedzialnością).

W każdym razie warto wybrać taką formę prawną dla Twojego gabinetu czy ośrodka, która będzie jak najlepiej dopasowana do Twojego pomysłu biznesowego, i będzie ułatwiała jego realizację, tak pod względem kosztów jak i odpowiedzialności prawnej, które różnią się w zależności właśnie od wybranej formy działalności.

Niezależnie od wyboru formy prawnej pamiętaj o wskazaniu odpowiedniego kodu PKD dla Twojej działalności, o czym piszę w kolejnym wpisie.

Odszedł „mistrz polskich psychologów”… Jan Strelau

Kilka pokoleń psychologów uczyło się z jego podręczników.  Jego nazwisko i trzytomowy podręcznik akademicki znają wszyscy studenci psychologii. Pracował naukowo od 1958 roku, od czasu ukończenia studiów psychologicznych na Uniwersytecie Warszawskim, i specjalizował się w badaniach nad różnicami indywidualnymi i temperamentem. Jest twórcą Regulacyjnej Teorii Temperamentu (RTT).

Jak napisał Jerome Kagan, profesor psychologii z Harvard University: ”Jan Strelau jest jednym z największych na świecie naukowców zgłębiających temperament i złożoność jego wpływów”.  

„Pojęcie temperamentu odnosi się do podstawowych, względnie stałych czasowo cech osobowości, które manifestują się w formalnej charakterystyce zachowania (parametrach energetycznych i czasowych). Cechy te występują we wczesnym dzieciństwie i są wspólne dla człowieka i zwierząt. Będąc pierwotnie zdeterminowany przez pierwotne mechanizmy fizjologiczne, temperament podlega zmianom zachodzącym pod wpływem dojrzewania i starzenia się oraz niektórych czynników środowiskowych” (Psychologia temperamentu, 1992)

Był autorem około 300 publikacji. Najbardziej znaczące prace Jana Strelaua nad temperamentem to: Temperament, Activity, Personality (1983) oraz Psychologia temperamentu (1998). Był pierwszym przewodniczącym Europejskiego Towarzystwa Psychologii Osobowości, przewodniczącym Międzynarodowego Towarzystwa Psychologii Różnic Indywidualnych (1993–1995), pełnił funkcję wiceprezesa Polskiej Akademii Nauk (2002-2006). Był też członkiem Akademii Europejskiej (Academia Europaea) i członkiem korespondentem Fińskiej Akademii Nauk, a w latach 1996 – 2000 wice-przewodniczącym Międzynarodowej Unii Nauk Psychologicznych.

Był także laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in.: Nagroda Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej 2000 w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych (tzw. ”Polski Nobel„), Nagroda Prezesa Rady Ministrów za wybitny dorobek naukowy (2010), Nagroda Fundacji Humboldta Humboldt Research Award to Eminent Foreign Academics (1990), Nagroda Towarzystwa Maxa Plancka za międzynarodowe wybitne osiągnięcia badawcze (1992), nagroda New Europe Prize 1997 for Higher Education and Research; nagroda The European Association of Personality Psychology, LiIfe-Time Achievement Award (2012). Był doktorem honoris causa trzech uczelni: Uniwersytetu im. A. Mickiewicza (2006), Uniwersytetu Gdańskiego (1996) i Państwowego Uniwersytetu Nauk Humanistycznych (Moskwa, 1998). Odznaczony Krzyżem Komandorskim Odrodzenia Polski.

Dziś wpis zupełnie nieprawniczy, ale trudno ominąć informację o odejściu, 4 sierpnia 2020, Prof. Jana Strelaua „mistrza polskich psychologów”…

Polecam lekturę nienaukowych co prawda publikacji, ale bardzo ciekawych wywiadów, których udzielił Prof. Jan Strelau w ostatnich latach:

  1. Strelau. Poszukiwacz doznań, mistrz psychologów, 18 marca 2015, Gazeta Wyborcza, Duży Format
  2. Prof. Jan Strelau: Charakter mam od urodzenia, 20 grudnia 2015, Newsweek
  3. Jan Strelau: Polityka dziedziczona w genach? Nie ma takiej, 29 kwietnia 2016, Gazeta Prawna
  4. Temperament czyni różnice, 19 grudnia 2019, Newsweek

Jakiej ustawy potrzebują psycholodzy?

Na fali przygotowań kolejnych zmian projektu nowej ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów Ogólnopolski Związek Zawodowy Psychologów przeprowadził wśród psychologów i studentów psychlogii badanie na temat ich przekonań i oczekiwań co do regulacji zawodu psychologa i samorządu psychologów.

W przeprowadzonym w 2019 roku Badaniu przekonań środowiska psychologów na temat ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów wzieło udział 4277 psychologów i 307 studentów psychologii. Raprot został opublikowany na początku 2020 roku i ma on stanowić podstawę do założeń i zmian do projektu nowej ustawy.

Krótko można wskazać, że spośród poruszanych w ankiecie tematów ankietowani uznają, za najważniejsze uregulowanie następujących kwestii:

  • zasady nadawania tytułu zawodowego psychologa i dostępu do wykonywania zawodu, a także zastrzeżenie tytułu zawodowego wyłącznie dla osób spełniających określone warunki
  • warunki przyznania, wykonywania, i utraty prawa do wykonywania zawodu psychologa, warunki odzyskania utraconego prawa
  • stworzenie bezpłatnego rejestru psychologów
  • wskazanie czynności które wykonuje psycholog
  • określenie i ochrona psychologicznych narzędzi diagnostycznych oraz metod zastrzeżonych do wykorzystania tylko przez osoby posiadające prawo wykonywania zawodu psychologa i ich ochrona prawna
  • systemu przygotowania zawodowego psychologów (system staży) jako warunku uzyskania prawa do wykonywania zawodu psychologa
  • określenie trybu i systemu kształcenia studentów psychologii
  • system kształcenie podyplomowego psychologów
  • stosunek ustawy do innych przepisów regulujących pracę psychologów w różnych resortach
  • określenie zawodu psychologa jako zawodu zaufania publicznego

 

Kręta droga do regulacji zawodu psychologa

Kręta droga to dla psychologa na pewno nie nowość… choć droga do skutecznego uregulowania wykonywania zawodu psychologa to droga dla wyjątkowo cierpliwych.

Historia ustawy o zawodzie psychologa  i samorządzie zawodowym psychologów jest tak burzliwa jak dzieje Pirata Rabarbara, którego co rusz kurs znosi w niezaplanowanym kierunku.

Ustawa o zawodzie psychologa  i samorządzie zawodowym psychologów uchwalona została w 2001 roku, a weszła w życie 1 stycznia 2006 roku. Jej celem miało być określenie zasad dostępu do zawodu psychologa, zasad jego wykonywania oraz organizacji samorządu psychologów i prowadzenia przez ten samorząd rejestru psychologów. Psycholog zatem na jej podstawie miał stać się zawodem regulowanym.

Samorząd psychologów

Kluczowym elementem dla regulacji zawodu psychologa jest samorząd to samorząd miałby nadzór nad rejestrem psychologów, w którym rejestrowano by osoby spełniające określone kryteria m.in. co do wykształcenia i etycznego działania, ustałałby standardy, a poprzez komisje dyscyplinarne czuwałby nad prawidłowośią wykonywania zawodu.

W ustawie czytamy, że samorząd składa się z Krajowej Izby Psychologów i Regionalnych Izb Psychologów, w ramach których mają działać komisje dyscyplinarne. Samorząd sam uchwala Kodeks Etyki Zawodowej psychologów.

Ministerstwo powołało w 2006 roku Komitet Organizacyjny Izb Psychologów, złożony w przedstawicieli środowiska psychologów, który zgodnie z ustawą miał być ciałem powołującym do życia samorząd… i na tym etapie tworzenie samorządu się zatrzymało…

W jakim miejscu jesteśmy?

Niestety przez kilkanaście lat od momentu wejścia w życie ustawy samorząd nie powstał. Okazało się w międzyczasie, że sama ustawa o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów ma różnego rodzaju luki, liczne wady prawne i legislacyjne uniemożliwiające jej funkcjonowanie w praktyce. W efekcie ustawa o od momentu wejścia w życie 1 stycznia 2006 roku nadal nie funkcjonuje w praktyce. Nie wydano też żadnych aktów wykonawczych do ustawy.

Przepisy ustawy przewidują że psychologiem jest osoba, która wpisana jest do rejestru psychologów prowadzonego przez Regionalną Izbę Psychologów – izby nie istnieją, bo przecież nie powstał samorząd. Psycholodzy polscy,   nie mogą wykonywać swobodnie swojego zawodu w krajach Unii Europejskiej, bo możliwe by to było właśnie wtedy gdyby zawód stał się faktycznie zawodem regulowanym. Z drugiej strony uprawnienia psychologów z innych krajów europejskich nie są uznawane w Polsce, bo ustawa nie przewiduje procedur uznawania kwalifikacji zawodowych uzyskanych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Ustawa a Prawo Unii Europejskiej i Konstytucja RP

Ustawa jest niezgodna z prawem Unii Europejskiej (w szczególności mam na myśli dyrektywę 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych), ponadto budzi też wątpliwości co do jej zgodności z wymogami prawidłowej legislacji, bo upoważnienia do wydania rozporządzeń zawarte w ustawie nie spełniają warunków art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. nie zawierają wymaganych konstytucją wytycznych dotyczące treści tych rozporządzeń.

Naruszony jest również art. 146 ust. 4 pkt 1 Konstytucji, który obliguje Radę Ministrów do zapewnienia wykonania ustaw, a to w związku z wieloletnim zaniechaniem wydania aktów wykonawczych do ustawy. Poza tym w związku z tym, że ustawa nie funkcjonuje, naruszane są konstytucyjne prawa do bezpieczeństwa (art. 5 Konstytucji RP) i prawa do ochrony zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji RP). Naruszenia te wskazał a w swoim piśmie z 2019 roku Rzecznik Praw Obywatelskich.  

A w międzyczasie…

Wykonywanie zawodu psychologa przez osobę nie wpisaną do rejestru jest przez ustawę o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywną. Na dzień dzisiejszy jednak, w związku z brakiem samorządu, zasad wykonywania zawodu i rejestru psychologów – żaden psycholog nie posiada wymaganych ustawą uprawnień, nie wykonuje zawodu zgodnie z ustawą – bo nie ma takiej możliwości. Zawód nadal nie jest w praktyce zawodem regulowanym, a w efekcie psychologiem może nazwać się każdy, i każdy może świadczyć pomoc psychologiczną

W wypadku psychologa, wykonującego wolny zawód, działającego wyłącznie na własny rachunek, który chce zostać biegłym sądowym wymagane jest zasięgnięcie opinii organizacji zawodowej, do której osoba ta należy, co w obecnej sytuacji od 14-stu lat nie jest możliwe…

W przepisach, które określają kompetencje niezbędne dla psychologa wykonującego zadania w sferze publicznej pomija się w tej chwili celowo „prawo wykonywania zawodu psychologa” przy określaniu niezbędnych kompetencji osoby (de facto psychologa przecież)  posiadającej konkretne uprawnienia (np. psycholodzy szkolni, psycholodzy transportu, psycholodzy wykonujący badania psychologiczne osób ubiegających się o pozwolenia na broń, itd.). Jak widać sam prawodawca próbuje jakoś zgrabnie omijać problem braku regulacji zawodu psychologa.

Marszałkowie województw, na podstawie ustawy o zawodzie psychologa wydają zezwolenia na wykonywanie zawodu w ramach indywidualnej praktyki psychologicznej. Zezwolenie może otrzymać zgodnie z ustawą osoba posiadająca prawo wykonywania zawodu, którego uzyskanie nie jest przecież możliwe. Jednak mimo to zezwolenia są wydawane, a posiadanie komeptencji sprwdzane na inne możliwe sposoby. Trudno by bowiem było zablokować możliwość prowadzenia prywatnych praktyk psychologom.

Działania środowiska psychologów

Od momentu wejścia w życie ustawy ozawodzie psychologa  i samorządzie zawodowym psychologówdo chwili obecnej w środowisku psychologów podejmowano sporo dyskusji o ustawie, robiono badania ankietowe, przygotowywano opinie, krytykowano zapisy ustawy.

Sytuację psychologów podsumowała Małgorzata Toeplitz-Winiewska z Polskiego Towarzystwa Psychologicznego na Konferencji zorganizowanej przez Komisję Praw Człowieka, Praworządności i Petycji we współpracy z Mazowieckim Forum Samorządów Zawodów Zaufania Publicznego 12 listopada 2013:

[…] Obecna sytuacja jest taka, że po pierwsze, są naruszone prawa psychologów, prawa do pracy, bo nie ma prawa wykonywania zawodu, a akt prawny istnieje, w którym to jest zapisane, nie mogą wyjeżdżać za granicę, bo wszędzie w krajach europejskich, gdzie jest regulowany ten zawód, żądają prawa wykonywania zawodu w kraju ojczystym. I prawa pacjentów, i klientów, którzy nie mają się do kogo odwoływać wtedy, kiedy są niezadowoleni z działalności psychologa, a tych niezadowolonych jest coraz więcej w tej chwili.[…]

W takim oto stanie rzeczy pojawiły się w końcu głosy wzywające do nowelizacji ustawy. W efekcie na początku 2014 roku powstała Biała Księga w sprawie zawodu psychologa i samorządu zawodowego psychologów opracowana na etapie przedlegislacyjnym na podstawie konsultacji z zainteresowanymi środowiskami. Księga zawiera postulaty, potrzeby, wyniki konsultacji przeprowadzonych przez Polskie Towarzystwo Psychlogiczne i została uzupełniona w lipcu 2014 roku.

Projekt nowelizacji, a w końcu całkiem nowej ustawy

Efektem działań środowiska psychologów była wznowienie przez Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej prac nad ustawą. Wspólne prace środowiska psychologów (w szczególności było tu zaangażowane Polskie Towarzystwo Psychologiczne) i przedstawicieli Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej doprowadziły do wypracowania projektu ustawy. Projekt ten został w 2018 roku przedstawiony został szerszemu środowisku psychologów do konsultacji. W prace włączył się też powstały niedługo wcześniej Ogólnopolski Związek Zawodowy Psychologów.

2019 – petycja w sprawie uchylenia ustawy i występienie Rzecznika Praw Obywatelskich

W 2019 roku w Sejmie pojawiła się petycja w sprawie uchylenia ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów, w której uzasadnieniu podano fakt, że uchylenie powinno nastąpić z uwagi na to, ze ustawa nie jest w praktyce wykonywana. W lutym 2020 Komisja Sejmowa ds. petycji   przekazała sprawę do ministerstwa z pytaniem o status prac nad zmianą ustawy.

W lipcu 2019 roku Rzecznik Praw Obywatelskich skierował pismo do Ministra Rodziny, Pracy i Spraw Społecznych wskazując na sytuację psychologów oraz fakt, że ustawa nie jest w praktyce stosowana. Wskazał na potrzebę zagwarantowania obywatelom właściwej opieki psychologicznej i możliwości egzekwowania odpowiedzialności zawodowej psychologów. W szczególności jest to istotne, jak wskazał RPO, ze względu na wykonywanie zadań w wielu obszarach sfery publicznej: w edukacji, lecznictwie, więziennictwie, wymiarze sprawiedliwości, administracji, ale nie tylko. Zdaniem RPO: Brak funkcjonującej ustawy o zawodzie psychologa oznacza, że do momentu wprowadzenia skutecznie działających przepisów i samorządu zawodowego czynności wpływające na to, kto będzie mógł prowadzić pojazdy, kto zajmie się opieką psychologiczną nad dziećmi w szkołach, kto będzie mógł posługiwać się bronią, kto będzie mógł rozstrzygać sprawy sądowe, jak przebiegnie powrót do zdrowia nadal dokonywać będą osoby, które: nie muszą kierować się kodeksem etycznym, nie posiadają ustandaryzowanych metod psychologicznych, nie podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za ewentualne błędy.

2020 – prace nad ustawą o zawodzie psychologa trwają

W 2020 roku w odpowiedzi nainterpelację poselską Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki społecznej poinformowało, że zwróciło się z prośbą do innych resortów o przedstawienie stanowiska, czy zawód psychologa powinien być zawodem regulowanym, oraz ewentualne przedstawienie oczekiwań co do zakresu i kierunku regulacji, w tym utworzenia samorządu zawodowego psychologów. Ministerstwo zapewniło też że projekt będzie konsultowany z organizacjami psychologów, środowiskiem naukowym i organizacjami zawodowymi. Lista 79 podmiotów, które włączone będą w konsultacje nad ustawą jest zamieszona na stronie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Świeże badanie ankietowe dotyczące ustawy o zawodzie psychologa

W kontekście prac nad nowym projektem ustawy Ogólnopolski Związek Zawodowy Psychologów przeprowadził badanie ankietowe wśród psychologów, w celu ustalenia potrzeb psychologów, w szczególności ich wizji zawodu i zakresu jego regulacji, warunków kształcenia, nadawania, zawieszania, utraty uprawnień oraz funkcjonowania samorządu zawodowego. Ankietę wypełniło ponad 4 tysiące psychologów, a opracowanie jej wyników zostało opublikowane i przekazane m.in. Ministerstwu Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Ku końcowi…

Można się więc spodziewać,  że prace nad przygotowaniem projektu jeszcze trochę potrwają, może więcej niż trochę… Miejmy nadzieję, że skończą się w bieżącej kadencji Sejmu. Bez wątpienia będzie to już moment, gdy można będzie napisać opasły tom opowiadający tę wieloletnią i wyboistą drogę badań, spotkań, konsultacji, wystąpień, pism, interpelacji, wymiany korespondencji na drodze do działającej ustawy.

 

 

Page 1 of 2

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén