prawo dla psychologa i psychoterapeuty

Miesiąc: Lipiec 2020

Jakiej ustawy potrzebują psycholodzy?

Na fali przygotowań kolejnych zmian projektu nowej ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów Ogólnopolski Związek Zawodowy Psychologów przeprowadził wśród psychologów i studentów psychlogii badanie na temat ich przekonań i oczekiwań co do regulacji zawodu psychologa i samorządu psychologów.

W przeprowadzonym w 2019 roku Badaniu przekonań środowiska psychologów na temat ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów wzieło udział 4277 psychologów i 307 studentów psychologii. Raprot został opublikowany na początku 2020 roku i ma on stanowić podstawę do założeń i zmian do projektu nowej ustawy.

Krótko można wskazać, że spośród poruszanych w ankiecie tematów ankietowani uznają, za najważniejsze uregulowanie następujących kwestii:

  • zasady nadawania tytułu zawodowego psychologa i dostępu do wykonywania zawodu, a także zastrzeżenie tytułu zawodowego wyłącznie dla osób spełniających określone warunki
  • warunki przyznania, wykonywania, i utraty prawa do wykonywania zawodu psychologa, warunki odzyskania utraconego prawa
  • stworzenie bezpłatnego rejestru psychologów
  • wskazanie czynności które wykonuje psycholog
  • określenie i ochrona psychologicznych narzędzi diagnostycznych oraz metod zastrzeżonych do wykorzystania tylko przez osoby posiadające prawo wykonywania zawodu psychologa i ich ochrona prawna
  • systemu przygotowania zawodowego psychologów (system staży) jako warunku uzyskania prawa do wykonywania zawodu psychologa
  • określenie trybu i systemu kształcenia studentów psychologii
  • system kształcenie podyplomowego psychologów
  • stosunek ustawy do innych przepisów regulujących pracę psychologów w różnych resortach
  • określenie zawodu psychologa jako zawodu zaufania publicznego

 

Kręta droga do regulacji zawodu psychologa

Kręta droga to dla psychologa na pewno nie nowość… choć droga do skutecznego uregulowania wykonywania zawodu psychologa to droga dla wyjątkowo cierpliwych.

Historia ustawy o zawodzie psychologa  i samorządzie zawodowym psychologów jest tak burzliwa jak dzieje Pirata Rabarbara, którego co rusz kurs znosi w niezaplanowanym kierunku.

Ustawa o zawodzie psychologa  i samorządzie zawodowym psychologów uchwalona została w 2001 roku, a weszła w życie 1 stycznia 2006 roku. Jej celem miało być określenie zasad dostępu do zawodu psychologa, zasad jego wykonywania oraz organizacji samorządu psychologów i prowadzenia przez ten samorząd rejestru psychologów. Psycholog zatem na jej podstawie miał stać się zawodem regulowanym.

Samorząd psychologów

Kluczowym elementem dla regulacji zawodu psychologa jest samorząd to samorząd miałby nadzór nad rejestrem psychologów, w którym rejestrowano by osoby spełniające określone kryteria m.in. co do wykształcenia i etycznego działania, ustałałby standardy, a poprzez komisje dyscyplinarne czuwałby nad prawidłowośią wykonywania zawodu.

W ustawie czytamy, że samorząd składa się z Krajowej Izby Psychologów i Regionalnych Izb Psychologów, w ramach których mają działać komisje dyscyplinarne. Samorząd sam uchwala Kodeks Etyki Zawodowej psychologów.

Ministerstwo powołało w 2006 roku Komitet Organizacyjny Izb Psychologów, złożony w przedstawicieli środowiska psychologów, który zgodnie z ustawą miał być ciałem powołującym do życia samorząd… i na tym etapie tworzenie samorządu się zatrzymało…

W jakim miejscu jesteśmy?

Niestety przez kilkanaście lat od momentu wejścia w życie ustawy samorząd nie powstał. Okazało się w międzyczasie, że sama ustawa o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów ma różnego rodzaju luki, liczne wady prawne i legislacyjne uniemożliwiające jej funkcjonowanie w praktyce. W efekcie ustawa o od momentu wejścia w życie 1 stycznia 2006 roku nadal nie funkcjonuje w praktyce. Nie wydano też żadnych aktów wykonawczych do ustawy.

Przepisy ustawy przewidują że psychologiem jest osoba, która wpisana jest do rejestru psychologów prowadzonego przez Regionalną Izbę Psychologów – izby nie istnieją, bo przecież nie powstał samorząd. Psycholodzy polscy,   nie mogą wykonywać swobodnie swojego zawodu w krajach Unii Europejskiej, bo możliwe by to było właśnie wtedy gdyby zawód stał się faktycznie zawodem regulowanym. Z drugiej strony uprawnienia psychologów z innych krajów europejskich nie są uznawane w Polsce, bo ustawa nie przewiduje procedur uznawania kwalifikacji zawodowych uzyskanych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Ustawa a Prawo Unii Europejskiej i Konstytucja RP

Ustawa jest niezgodna z prawem Unii Europejskiej (w szczególności mam na myśli dyrektywę 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych), ponadto budzi też wątpliwości co do jej zgodności z wymogami prawidłowej legislacji, bo upoważnienia do wydania rozporządzeń zawarte w ustawie nie spełniają warunków art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. nie zawierają wymaganych konstytucją wytycznych dotyczące treści tych rozporządzeń.

Naruszony jest również art. 146 ust. 4 pkt 1 Konstytucji, który obliguje Radę Ministrów do zapewnienia wykonania ustaw, a to w związku z wieloletnim zaniechaniem wydania aktów wykonawczych do ustawy. Poza tym w związku z tym, że ustawa nie funkcjonuje, naruszane są konstytucyjne prawa do bezpieczeństwa (art. 5 Konstytucji RP) i prawa do ochrony zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji RP). Naruszenia te wskazał a w swoim piśmie z 2019 roku Rzecznik Praw Obywatelskich.  

A w międzyczasie…

Wykonywanie zawodu psychologa przez osobę nie wpisaną do rejestru jest przez ustawę o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywną. Na dzień dzisiejszy jednak, w związku z brakiem samorządu, zasad wykonywania zawodu i rejestru psychologów – żaden psycholog nie posiada wymaganych ustawą uprawnień, nie wykonuje zawodu zgodnie z ustawą – bo nie ma takiej możliwości. Zawód nadal nie jest w praktyce zawodem regulowanym, a w efekcie psychologiem może nazwać się każdy, i każdy może świadczyć pomoc psychologiczną

W wypadku psychologa, wykonującego wolny zawód, działającego wyłącznie na własny rachunek, który chce zostać biegłym sądowym wymagane jest zasięgnięcie opinii organizacji zawodowej, do której osoba ta należy, co w obecnej sytuacji od 14-stu lat nie jest możliwe…

W przepisach, które określają kompetencje niezbędne dla psychologa wykonującego zadania w sferze publicznej pomija się w tej chwili celowo „prawo wykonywania zawodu psychologa” przy określaniu niezbędnych kompetencji osoby (de facto psychologa przecież)  posiadającej konkretne uprawnienia (np. psycholodzy szkolni, psycholodzy transportu, psycholodzy wykonujący badania psychologiczne osób ubiegających się o pozwolenia na broń, itd.). Jak widać sam prawodawca próbuje jakoś zgrabnie omijać problem braku regulacji zawodu psychologa.

Marszałkowie województw, na podstawie ustawy o zawodzie psychologa wydają zezwolenia na wykonywanie zawodu w ramach indywidualnej praktyki psychologicznej. Zezwolenie może otrzymać zgodnie z ustawą osoba posiadająca prawo wykonywania zawodu, którego uzyskanie nie jest przecież możliwe. Jednak mimo to zezwolenia są wydawane, a posiadanie komeptencji sprwdzane na inne możliwe sposoby. Trudno by bowiem było zablokować możliwość prowadzenia prywatnych praktyk psychologom.

Działania środowiska psychologów

Od momentu wejścia w życie ustawy ozawodzie psychologa  i samorządzie zawodowym psychologówdo chwili obecnej w środowisku psychologów podejmowano sporo dyskusji o ustawie, robiono badania ankietowe, przygotowywano opinie, krytykowano zapisy ustawy.

Sytuację psychologów podsumowała Małgorzata Toeplitz-Winiewska z Polskiego Towarzystwa Psychologicznego na Konferencji zorganizowanej przez Komisję Praw Człowieka, Praworządności i Petycji we współpracy z Mazowieckim Forum Samorządów Zawodów Zaufania Publicznego 12 listopada 2013:

[…] Obecna sytuacja jest taka, że po pierwsze, są naruszone prawa psychologów, prawa do pracy, bo nie ma prawa wykonywania zawodu, a akt prawny istnieje, w którym to jest zapisane, nie mogą wyjeżdżać za granicę, bo wszędzie w krajach europejskich, gdzie jest regulowany ten zawód, żądają prawa wykonywania zawodu w kraju ojczystym. I prawa pacjentów, i klientów, którzy nie mają się do kogo odwoływać wtedy, kiedy są niezadowoleni z działalności psychologa, a tych niezadowolonych jest coraz więcej w tej chwili.[…]

W takim oto stanie rzeczy pojawiły się w końcu głosy wzywające do nowelizacji ustawy. W efekcie na początku 2014 roku powstała Biała Księga w sprawie zawodu psychologa i samorządu zawodowego psychologów opracowana na etapie przedlegislacyjnym na podstawie konsultacji z zainteresowanymi środowiskami. Księga zawiera postulaty, potrzeby, wyniki konsultacji przeprowadzonych przez Polskie Towarzystwo Psychlogiczne i została uzupełniona w lipcu 2014 roku.

Projekt nowelizacji, a w końcu całkiem nowej ustawy

Efektem działań środowiska psychologów była wznowienie przez Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej prac nad ustawą. Wspólne prace środowiska psychologów (w szczególności było tu zaangażowane Polskie Towarzystwo Psychologiczne) i przedstawicieli Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej doprowadziły do wypracowania projektu ustawy. Projekt ten został w 2018 roku przedstawiony został szerszemu środowisku psychologów do konsultacji. W prace włączył się też powstały niedługo wcześniej Ogólnopolski Związek Zawodowy Psychologów.

2019 – petycja w sprawie uchylenia ustawy i występienie Rzecznika Praw Obywatelskich

W 2019 roku w Sejmie pojawiła się petycja w sprawie uchylenia ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów, w której uzasadnieniu podano fakt, że uchylenie powinno nastąpić z uwagi na to, ze ustawa nie jest w praktyce wykonywana. W lutym 2020 Komisja Sejmowa ds. petycji   przekazała sprawę do ministerstwa z pytaniem o status prac nad zmianą ustawy.

W lipcu 2019 roku Rzecznik Praw Obywatelskich skierował pismo do Ministra Rodziny, Pracy i Spraw Społecznych wskazując na sytuację psychologów oraz fakt, że ustawa nie jest w praktyce stosowana. Wskazał na potrzebę zagwarantowania obywatelom właściwej opieki psychologicznej i możliwości egzekwowania odpowiedzialności zawodowej psychologów. W szczególności jest to istotne, jak wskazał RPO, ze względu na wykonywanie zadań w wielu obszarach sfery publicznej: w edukacji, lecznictwie, więziennictwie, wymiarze sprawiedliwości, administracji, ale nie tylko. Zdaniem RPO: Brak funkcjonującej ustawy o zawodzie psychologa oznacza, że do momentu wprowadzenia skutecznie działających przepisów i samorządu zawodowego czynności wpływające na to, kto będzie mógł prowadzić pojazdy, kto zajmie się opieką psychologiczną nad dziećmi w szkołach, kto będzie mógł posługiwać się bronią, kto będzie mógł rozstrzygać sprawy sądowe, jak przebiegnie powrót do zdrowia nadal dokonywać będą osoby, które: nie muszą kierować się kodeksem etycznym, nie posiadają ustandaryzowanych metod psychologicznych, nie podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za ewentualne błędy.

2020 – prace nad ustawą o zawodzie psychologa trwają

W 2020 roku w odpowiedzi nainterpelację poselską Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki społecznej poinformowało, że zwróciło się z prośbą do innych resortów o przedstawienie stanowiska, czy zawód psychologa powinien być zawodem regulowanym, oraz ewentualne przedstawienie oczekiwań co do zakresu i kierunku regulacji, w tym utworzenia samorządu zawodowego psychologów. Ministerstwo zapewniło też że projekt będzie konsultowany z organizacjami psychologów, środowiskiem naukowym i organizacjami zawodowymi. Lista 79 podmiotów, które włączone będą w konsultacje nad ustawą jest zamieszona na stronie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Świeże badanie ankietowe dotyczące ustawy o zawodzie psychologa

W kontekście prac nad nowym projektem ustawy Ogólnopolski Związek Zawodowy Psychologów przeprowadził badanie ankietowe wśród psychologów, w celu ustalenia potrzeb psychologów, w szczególności ich wizji zawodu i zakresu jego regulacji, warunków kształcenia, nadawania, zawieszania, utraty uprawnień oraz funkcjonowania samorządu zawodowego. Ankietę wypełniło ponad 4 tysiące psychologów, a opracowanie jej wyników zostało opublikowane i przekazane m.in. Ministerstwu Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Ku końcowi…

Można się więc spodziewać,  że prace nad przygotowaniem projektu jeszcze trochę potrwają, może więcej niż trochę… Miejmy nadzieję, że skończą się w bieżącej kadencji Sejmu. Bez wątpienia będzie to już moment, gdy można będzie napisać opasły tom opowiadający tę wieloletnią i wyboistą drogę badań, spotkań, konsultacji, wystąpień, pism, interpelacji, wymiany korespondencji na drodze do działającej ustawy.

 

 

Ośrodek psychologiczny lub psychoterapeutyczny w formie spółki? Pamiętaj o zgłoszeniu beneficjentów rzeczywistych do CRBR

Jeśli przygotowujesz się do rozpoczęcia działalności – otwarcia własnego ośrodka psychologicznego lub psychoterapeutycznego w formie spółki to pamiętaj o zgłoszeniu beneficjentów rzeczywistych Twojej spółki do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) w ciągu 7 dni od wpisu do KRS.

Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu od 13 października 2019 roku spółki są zobowiązane do zgłaszania informacji o swoich beneficjentach rzeczywistych do  Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych.

Do CRBR zgłaszamy beneficjentów spółek:

✔ jawnych

✔ komandytowych

✔ komandytowo-akcyjnych

✔ z ograniczoną odpowiedzialnością,

✔ prostych spółek akcyjnych (od 1 marca 2021 roku)

✔ akcyjnych (za wyjątkiem spółek publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych)

Obowiązek zgłaszania beneficjentów rzeczywistych nie dotyczy jednoosobowych działalności gospodarczych ani też wspólników spółki cywilnej.

Zgłoszenie wypełnisz elektronicznie w formularzu znajdującym się na portalu podatkowym gdzie należy wybrać: Rejestr CRBR -> Utwórz zgłoszenie.

Informacje podlegające zgłoszeniu do CRBR obejmują dane identyfikacyjne spółki oraz dane identyfikacyjne beneficjenta rzeczywistego i członka organu lub wspólnika uprawnionego do reprezentowania spółki, tj.:

✔  imię i nazwisko

✔  obywatelstwo

✔  państwo zamieszkania,

✔  numer PESEL albo datę urodzenia – w przypadku osób nieposiadających numeru PESEL

✔  informację o wielkości i charakterze udziału lub uprawnieniach przysługujących beneficjentowi rzeczywistemu.

Zgłoszenie mogą podpisać jedynie osoby uprawnione do reprezentacji.  Zgłoszenie pospisuje się zgodnie z zasadami reprezentacji (czyli jeśli reprezentacja jest jednoosobowa – jeden członek zarządu, gdy reprezentacja jest łączna to zgodnie z zasadami np. dwaj członkowie zarządu). Zgłoszenia nie może podpisać pełnomocnik, natomiast dopuszczalne jest podpisanie go przez prokurenta jeśli jest on umocowany do reprezentacji spółki.

Podpis składamy przy użyciu ePUAP lub podpisu kwalifikowanego. Doradzam zachować potwierdzenie złożenia podpisu i dla pewności warto sprawdzić czy nasze zgłoszenie jest widoczne i zapisane w rejestrze – można to zrobić bezpośrednio na stronie CRBR. Nasi beneficjenci powinni być widoczni w rejestrze już kilka minut po dokonaniu wpisu. 

Zgłoszenia do CRBR musimy dokonać najpóźniej w ciągu 7 dni od wpisu spółki do KRS. Zgłoszenia do CRBR nie podlegają opłatom i składane są, przez osoby je podpisujące, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia.

Rejestr CRBR jest jawny, tj. każdy ma dostęp do danych w nim zawartych bezpłatnie, a przetwarzanie w nim danych nie wymaga wiedzy osób, których te dane dotyczą.

Pamiętaj, że w przypadku zmiany przekazanych do CRBR informacji nt. beneficjentów rzeczywistych spółka ma obowiązek zgłosić zmianę do CRBR w ciągu 7 dni roboczych (nie liczymy sobót i dni wolnych od pracy) od zaistnienia zmiany. Zalecam wcześniejszą konsultację z kancelarią co do terminu zgłoszenia danej zmiany w CRBR gdyż termin 7-dniowy liczy się w zależności od danej sytuacji – albo od momentu zaistnienia zmiany (np. od daty powołania członka zarządu) albo od momentu wpisu zmiany w KRS (gdy taki wpis ma charakter konstytutywny).

Czy psycholog może ubezpieczać się w KRUS?

Takie pytanie zadała mi przyjaciółka która jest psychologiem i psychoterapeutą i prowadzi własny gabinet w ramach jedoosobowej działalności gospodarczej. Żeby odpowiedzieć na to pytanie musimy zajrzeć do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Jakie warunki trzeba spełnić by podlegać pod KRUS?

Zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należy:

1. być rolnikiem lub domownikiem oraz prowadzić działalność rolniczą co najmniej przez 3 lata przed rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej jako psycholog czy psychoterapeuta lub współpracy w tym charakterze

2. złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia rolników w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności (niedochowanie 14-dniowego terminu oznacza ustanie ubezpieczenia z dniem rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej dzielności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności)

3. kontynuować działalność rolniczą lub nadal stale pracować w gospodarstwie rolnym, obejmującym obszar użytków rolnych powyżej
1 ha przeliczeniowego, lub w dziale specjalnym

4. nie posiadać statusu pracownika i nie pozostawać w stosunku służbowym

5. nie mieć ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych

6. kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza w 2020 roku kwoty 3540 zł – kwota ta podlega corocznej waloryzacji i jest ogłaszana przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” w drodze obwieszczenia

Warunkiem korzystania z ubezpieczenia w KRUS jest to, że prowadzisz lub zamierzasz prowadzić działalność gospodarczą jako osoba fizyczna i jednocześnie nie należysz do kategorii zawodów które nie mogą skorzystać z KRUS.

Kto nie może skorzystać z ubezpieczenia w KRUS?

Nie możesz skorzystać z ubezpieczenia w KRUS jeśli:

  1. jesteś wspólnikiem spółki prawa handlowego, lub
  2. wykonujesz wolny zawód:

Sąd Najwyższy w wyroku z 16 czerwca 2011 roku, sygn. I UK 18/11, stanął na stanowisku, że osoby wykonujące wolny zawód, który nie znajduje się w katalogu zawodów wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 11) ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne mogą korzystać z ubezpieczenia w KRUS. Jest to oczywiście możliwe po spełnieniu powyżej opisanych warunków.

Podsumowując: zawody psychologa ani psychoterapeuty nie znajdują się w katalogu wolnych zawodów z art. 4 ust. 1 pkt 11) ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, stąd można uznać, że psycholog i psychoterapeuta mogą ubezpieczać się w KRUS.

 

 

 

 

 

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén